Raad van State zit met fly-over omhoog

Het AD/UN bericht 19 februari 2010 dat het nog wel even kan duren voordat de Raad van State beslist over het hoger beroep tegen de fly-over 24 Oktoberplein in Utrecht. Het zou gaan om een principiële en ingewikkelde kwestie over de luchtkwaliteit. Op 19 oktober 2009 vond de behandeling van het hoger beroep plaats. Normaliter wordt binnen zes weken uitspraak gedaan. De Raad van State is er echter nog steeds niet uit.

Wat is er precies principieel en ingewikkeld aan het beroep fly-over 24 Oktoberplein? Volgens de voorlichter van de Raad van State zou het de eerste keer zijn dat de Raad van State moet oordelen over het onderliggende rekenmodel voor luchtkwaliteit. Aldus het AD/UN.

Het zogenaamde ‘onderliggende rekenmodel’ is het CAR-model. Dat is een rekenmodel dat al in de negentiger jaren werd gebruikt, door TNO is ontwikkeld en via de website van VROM voor een ieder te downloaden is. Het is het officiële rekenmodel van VROM, dat door niemand ter discussie wordt gesteld.

Dat de Raad van State het doen van uitspraak keer op keer uitstelt omdat zij moet oordelen over het onderliggende rekenmodel kan dus onmogelijk het geval zijn. De Raad van State heeft in het verleden al tientallen uitspraken gedaan in kwesties waarbij het CAR-model werd gebruikt.

Er is iets heel anders aan de hand. In de nieuwe Wet milieubeheer is een artikel 5.12 opgenomen. Dat gaat over het NSL, het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Het NSL is een plan dat voor elke agglomeratie/regio een aantal bouwprojecten én een aantal maatregelen omvat. De maatregelen (kilometerheffing, verhoging dieselaccijns, verplicht stellen van fijnstoffilters, maar ook lokale maatregelen als de invoering van milieuzonering) worden geacht voldoende compensatie te bieden voor die (wegen)bouwprojecten.

Volgens de nieuwe Wet milieubeheer is een (wegen)bouwproject akkoord als dat project in het NSL is opgenomen. Dat zou immers betekenen dat er voldoende compenserende maatregelen tegenover staan. Loopt een burger of actiegroep met een (wegen)bouwproject naar de bestuursrechter, dan zal de gemeente aanvoeren: dat project is akkoord, want het zit in het NSL. De gemeente Utrecht heeft dus snel een aantal omstreden plannen in het NSL ondergebracht.

Nu zou het redelijk zijn als de burger of actiegroep de kans kreeg zich ervan te vergewissen dat in dat NSL inderdaad voldoende compenserende maatregelen zitten. Daarvoor is nodig dat zij inzicht krijgen in het negatieve effect op de luchtkwaliteit van de projecten en het positieve effect van de maatregelen waarmee in het NSL is rekening gehouden. Als zij die informatie krijgen, dan kunnen zij controleren of de effecten van projecten en maatregelen inderdaad in evenwicht zijn. Blijkt dat dan niet het geval te zijn, dan is dat een argument om de rechtbank te vorderen dat het project afgekeurd wordt.

Het probleem is nu dat dat NSL een black box is. Niet voor VROM, die het bewaakt, maar wel voor de burger, de actiegroep en ook voor de bestuursrechter. Voer je bij de bestuursrechter aan dat het project negatieve effecten heeft voor de luchtkwaliteit, dan verweert de gemeente zich met het argument dat het project in het NSL zit (en dus voldoende wordt gecompenseerd), maar bovendien door de bestuursrechter niet mag worden getoetst omdat het door de minister (telkens) wordt vastgesteld en geen voor beroep vatbaar besluit is.

Volgens de gemeente is het zo dat VROM verantwoordelijk is voor het NSL. Als Utrecht een project aanmeldt voor het NSL, dan zou VROM controleren of het voldoende wordt gecompenseerd. Volgens VROM is het echter zo dat de gemeente zélf verantwoordelijk is voor een juiste afstemming van projecten en maatregelen die door de gemeente worden aangemeld. Dat laatste ligt voor de hand, omdat de informatie over het project en over lokale maatregelen bij de gemeente vandaan komt en de beoordeling van de effecten voor de luchtkwaliteit veel gedetailleerde kennis vergt van de plaatselijke omstandigheden (verkeersintensiteiten, wegtypen, voertuigverdeling, stagnatiefactoren).

De vraag waar de Raad van State zich nu over buigt is: is het voldoende als een gemeente zich tegen kritiek van burgers op het project verweert met het argument dat het project in het NSL zit? Als de Raad van State het daarmee eens zou zijn, betekent dat dat de burger feitelijk niet meer de mogelijkheid heeft om beroep in te stellen tegen een besluit dat gevolgen heeft voor de luchtkwaliteit. Als de Raad van State het daar niét mee eens zou zijn, betekent dat dat bij elk beroep het NSL ter discussie kan worden gesteld en dat wil de minister niet.

Tegelijk met het instellen van hoger beroep hebben omwonenden een voorlopige voorziening aan de Raad van State gevraagd om ervoor te zorgen dat niet met de bouw zou worden begonnen. Dat werd afgewezen door de voorzieningenrechter omdat volgens zijn voorlopig oordeel het hoger beroep waarschijnlijk ongegrond zou worden verklaard. Voor de voorzieningenrechter was het helemaal geen principiële en ingewikkelde kwestie, hij was er zo mee klaar. Dat de staatsraden die het hoger beroep zelf moeten beoordelen de uitspraak nu al twee keer hebben uitgesteld omdat het zo ingewikkeld is, betekent dat de voorzieningenrechter te lichtvaardig tot het voorlopig oordeel is gekomen dat de gemeente, vooruitlopend op de definitieve uitspraak, wel alvast met de bouw beginnen kan.

Juridisch is de kwestie helemaal niet ingewikkeld. De Algemene wet bestuursrecht garandeert elke burger het recht om in beroep te gaan tegen een besluit. Als je geen beroep meer kunt instellen tegen een project omdát het in het NSL zit, dan is dat in strijd met de Algemene wet bestuursrecht. Makkelijk zat.

De oplossing die de Raad van State nu lijkt te kiezen, is een politieke ‘oplossing’. De uitspraak wordt gewoon net zo lang verdaagd tot alle bomen zijn gekapt, de leidingen zijn verlegd en de fly-over halfweg is gerealiseerd. En vervolgens komt de Raad van State met de uitspraak dat het besluit onjuist was, maar dat de bouw zo ver gevorderd is dat het stilleggen of ongedaan maken onevenredige gevolgen heeft.

Kees van Oosten
www.vrijepers.info

Geef een reactie